Golongan Harti Kecap

Nilik golongan hartina kecap-kecap asal téh bisa dibédakeun kieu :

1. KECAP HOMONIM ( kecap anu ngan ngabogaan hiji harti ): hihid, paré, katél,jsb

2. KECAP HOMONIM ( kecap nu ngandung leuwih ti hiji harti ):

Palay           = a. lemesna tina hayang

b. lemesna tina tunduh

c. lemesna tina capé

Pati               = a. kapala ( bupati, sénapati )

b. paéh ( bélapati, rajapati )

c. sabaraha ( teu pati = teu sabaraha/rada )

Barang           = a. banda, harta

b. waktu ( barang datang….. )

c. rarangken hareup ( barang beuli, barangdahar )

Karang          = a. sabangsa batu ( karangboleng, karanghawu )

b. tempat ( banjar karang pamidangan,karangsétra )

c. susun/anggit ( karangan, ngarang lagu )

d. tanda dina awak ( aya karang dina gado )

3. KECAP SAJANGKAR ( kecap-kecap nu ngabogaan jangkar kecap sarua ngandung harti-dasar nu sarua ) contona:

lar        : galar, elar, gelar, kelar, kular ( kukular ), jsb ( = panjang )

ton       : katon, pinton, panen, salaton, tongton, jsb. ( = tenjo )

tas        : getas, peuntas, reuntas, tutas, jsb. ( = potong/pegat )

long     : celong, colong, lolong, boleng, cangkolong, jsb. ( = kurang )

ay        : ambay, reumbay, elay, acay, yayay, jsb. ( = panjang )

4. KECAP SAWANDA ( kecap nu méh saru atawa sarimbang tulisan/ucapanana harti-dasar anu sarua ). Conto:

geutah-getih, suku-soko, tanggah-tonggoh, tanah-taneuh, hurung-herang, borok-buruk, geulang-gelung, terah-teureuh, repeh-rapih, géléng-galing

5. KECAP SAHARTI ( sinonim ), nya éta kecap-kecap nu sarua atawa méh sarua hartina:kawas = cara = siga = lir = kadya, jauh = anggang = adoh, salamet = rahayu =

waluya = mulus, miskin = malarat, deukeut = parek, réa = loba, singer = hideng.

6. KECAP LALAWANAN ( antonim ), nya éta kecap-kecap nu ngandung harti      sabalikna ). Contona :

jauh x deukeut, gede x leutik, kolot x budak, undur x datang.

 

B. KECAP RAJÉKAN, nya éta kecap asal anu diucapkeun dua kali atawa leuwih. Kecap rajékan tea aya 4 rupa :

a. Dwipurwa

b. Dwilingga ( ieu aya 2 rupa: 1. Dwimurni, 2. Dwiréka )

c. Dwiwasana

d. Trilingga

a. Dwipurwa ( kecap nu rajékan engang mimiti ). Ku dirajék kitu téh timbul

kecap-kecap rékaan nu ngandung harti:

  1. migawé leuwih ti sakali: tutunjuk, sésépak, tatajong, jsb.
  2. lila milampahna: babanda, bibilintik, buburuh, jsb.
  3. rupa-rupa nu dipigawéna: babantu, bebenah, popolah, jsb.
  4. ngawangun kecap barang: hihideung, mamanis, seuseukeut, jsb.
  5. nuduhkeun siga: bubuntut, sisiku, mamata, babantal, jsb.
  6. nu geus leungit kecap asalna: pipiti, pépéték, momonot, jsb.
  7. pangwangun kecap barang tina kecap pagawéan: cacapék, kakait, guguling, cocolok, kakali, jsb.
  8. kedap barang niskala ( abstrak ): papayung, bébénténg, kokojo, jsb.

 

Dwipurwa + rarangkén “an”, ngandung harti:

  1. lila atawa leuwih tisakali: susurakan, seuseurian, jsb.
  2. barang tiruan: kukudaan, gugunungan, jejelemaan, jsb.
  3. rupa-rupa: kekembangan, bubuahan, pepelekan, jsb.
  4. babagian badan: mumuncangan, peupeuteuyan, cacariuan, jsb.
  5. mindeng/lila makéna: momobilan, bébécaan, papayungan, jsb.

 

Dwipurwa + rarangkén “eun”, nuduhkeun harti:

  1. rasa: singsireumeun, seuseuneuan, deungdeuleuan, jsb.
  2. kasakit: kékéongan, jeungjeuriheun, kokoloteun, jsb.
  3. adat/bakat/watek: pupujieun, beubeulieun, bubudakeun, jsb.

 

b. Dwilingga ( kecap asal nu diucapkeun/ditulis dua kali sagamblangna ). Dwi

lingga, aya dua rupa:

  1. Dwimurni ( dwilingga nu teu robah sorana ), nuduhkeun harti:

- loba: buku-buku, jalma-jalma, gunung-gunung, jsb.

- siga: kuda-kuda, siku-siku, tangan-tangan, jsb.

- ngantebkeun: enya-enya, jongjon-jongjon, ngeunah-ngeunah, jsb.

- padahal/sanajan/ongkoh: Beunghar-beunghar tara mére jakat, jsb.

- lila: mikir-mikir, milih-milih, jsb.

- rupa-rupa barang nu sasipat: amis-amis, haseum-haseum, jsb.

- nuluy/teu pegat: turun-temurun, teras-tumeras, jsb.

- silih: tulung-tinulungan, jsb.

- nu jadi: asal-muasal, sabab-musabab, jsb.

- urusan/hal-ihwal: serat-sinerat, ajén-inajén, jsb.

- geus leungit/teu kapapay harti asalna: alun-alun, eureup-eureup, jsb.

2. Dwiréka ( dwilingga nu dirobah sorana ), nuduhkeun harti:

- rupa-rupa/loba: tulang-taléng, babak-babuk, cuacai, jsb.

- leuwih ti sakali: tulas-tulis, luntang-lantung, jsb.

-teu puguh/teu saenyana: tuwur-tawar, tunyu-tanya, udar-ider, jsb.

 

c. Dwiwasana ( dwiwekas ), nya éta kecap-kecap nu dirajék engang

tungtungna; ieu bisa ngandung harti:

-          lila/mindeng: cakakak, cikikik, ketéténg, kéwéwéng, jsb.

-          Kaayaan: pudigdig, pudugdug, mutiktrik, jsb.

-          Geus teu kapapay harti asalna: kadongdong, butiti, nastiti, jsb.

d. Trilingga, nya éta kecap nu dirajék tilu kali. Biasana bari robah sorana;

hartina umumna nuduhkeun mindeng atawa rupa-rupa: dar-der-dor,

dag-dég-dog, blag-blig-blug, brang-bréng-brong, jsb.

C. KECAP KANTÉTAN ( kecap anu diwangun ku dua kecap atawa leuwih nu mangrupa gabungan kecap). Bisa ngandung harti:

1.   Nuduhkeun sagamblengna/ sajumlahna: indung-bapa, kolot-budak,

beurang-peuting, jsb.

    1. Nuduhkeun harti mandiri: karéta api, méja tulis, rumah sakit, jsb.
    2. Ngantebkeun: mérré-mawéh, paksa-pirusa, sabar-darana, jsb.
    3. Nuduhkeun sasipat: bongkok-méongan, sentak-badakeun, jsb.
    4. Geus awor pisan: parahulu, amismata, panonpoé, hulubalang, jsb.
    5. Nuduhkeun titikelan atawa tingkatan : dua puluh, tilu ratus, opat rébu,

(iwal: sapuluh, sawelas, salikur, sarébu, jsb. Nulisna dihijikeun)

 

Catetan: a. Kecap kantétan Sunda umumna maké hukum DN, iwal kantétan nu ngandung harti injeuman saperti: panjang-leungeun, beurat-birit, jsb.

b. Kecap kantétan kosta aya nu maké hukum DN, saperti: hajar aswad, sahbandar, idul fitri, sétraganda, jsb. Réa ogé nu maké hukum ND: prameswari, maharaja, poswésel, jsb.

 

D. KECAP WANCAHAN, nya éta kecap anu dipondokkeun atawa ditugel, boh tina sakecap boh tina sababaraha kecap nu mangrupa kalimah (Ind:akronim).

Gelarna wancahan bisa ku rupa-rupa sabab/maksud:

  1. Rasa deudeuh atawa loma pisan:

Sumarni, bisa diwancahkeun jadi: Sum, Cum, Encum, jsb.

Radén, jadi: Adén, Dén, Endén, Ndén, jsb.

  1. Rusuh teuing: atuda, kumadinya, dékah, urangah, nyao (tina: teu nyaho), jsb.
  2. Mangrupa singgetan: Jabar, Jatim, PSSI, LBSS, jsb.
  3. Ngaran samaran (sandiasma/pseudoniem): MAS, Kis WS, Sursa, jsb.
  4. Karasa panjang teuing dina tulisan:

Jst. = jeung saterusna

Jsté.           = jeung sajaba ti éta

Jspp.          = jeung sapapadana

Jrrd.           = jeung réa-réana deui

a.s  .           = alaihi wasalam

k.a.                        = kalayan asmana

 

  1. Aworna dua aksara sora (sandi):

a – a jadi a       : kawadanaan – kawadanan.   Kasusastraan – kasusastran

i – a jadi é        : kabupatian – kabupatén        kasaktian – kasaktén

a – i jadi é        : kaider – kéder           saiwu – séwu

u – a jadi o      : karatuan – karaton    paguruan – paguron

a – u jadi o      : kaunjuk – konjuk      kaucap – kocap

a – o jadi o      : kaondangan – kondangan

 

E. KECAP MEMET, nya éta kecap nu asalna mangrupa kalimah/omongan nu dipondokkeun ku jalan nyokot bagian/engang/aksara nu dipentingkeun tuluy dihijikeun nepi jadi hiji kecap anyar. Contona:

Comro : tina oncom di jero

Misro   : tina amis di jero

Sukro   : tina suuk di jero

 

Catetan: kadé pahili jeung basa kirata (dikira-kira sugan nyata), basa kirata mah basa heuheureuyan (dikira-kira sugan luyu jeung nyatana). Contona:

Korsi – cokor di sisi                                        calana – dipancal salilana

Rantang – paragi nganteur nu teu datang       bedog – dibebed supaya ngajedog

 

F. KECAP RUNDAYAN, nya éta kecap asal nu geus dirarangkénan.

a. Rarangkén hareup: m, n,  ny, ng, mi, pa, pi, pang, sa, si, ti, ting, di, ka, mang, ba, nyang, pada, para, silih, barang, pra, pri, per.

Ku dirarangkénan, harti atawa pungsi kecap jadi robah:

  1. Rarangkén “aksara irung”, umumna nuduhkeun pagawéan/kalakuan aktip:

Napi, naheur, mawa, maca, nyokot, nyundut, ngasuh, ngadék, jsb.

Sawaréh hartina, bisa nuduhkeun sipat/kaayaan: nogél, melong, ngaleut, jsb.

  1. Rarangkén “pa”, hartina nuduhkeun:

- jalma tukang/ahli             : patani, padagang, paninggaran, jsb.

- usum                                           : patépok, pagebug, pakewuh, jsb.

- hal teu dihaja                              : paamprok, pakétrok, paténjo, jsb.

- kumpulan                                    : pasawahan, pagunungan, pakebonan, jsb.

- tempat                                         : padumukan, pameuntasan, paniisan, jsb.

- urut/sésa                                      : panyuguan, panatahan, pamilihan, jsb.

- kecap barang niskala                   : pakasaban, pausahaan, parurugi, jsb.

- kaayaan/waktu                            : pakokolot, pasosoré, pabuburit, jsb.

(kiwari gelar rarangkén anyar nu sarimbag jeung rarangkén “pa”, nya éta rarangkén “per”: pertanian, perkebunan, perikanan, perguruan (nuduhkeun: urusan atawa organisasi/lambaga)

  1. Rarangkén “pi”, hartina pikeun nuduhkeun:

- kecap barang tina kecap séjén                 : piandel, piwelas, piwulang, jsb.

- kacida resepna/apét                                 : piduit, piistri, piindung, jsb.

- tempat/kumpulan                                    : pilemburan, pikampungan, jsb.

- bakal jadi                                                            : piimaheun, pijodoeun, pialuseun, jsb.

- bahan                                                      : pikorsieun, pibajueun, pialieun, jsb.

5. Rarangkén “pang”, nuduhkeun:

- parabot atawa jelema                              : panghulu, panglayar, pangrojok, jsb.

- leuwih ti nu séjén                                    : pangpinterna, pangkasépna, jsb.

- Nitah                                                       : pangnuliskeun, pangmaculkeun, jsb.

- tempat                                                     : pangulinan, pangguyangan, jsb.

Pos Sebelumnya
Pos Berikutnya
Tinggalkan komentar

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

Adejuve

Cilondok Pasirsalam Mangunreja Tasikmalaya

Elmu Tungtut Dunya Siar, Sukan-Sukan Sakadarna....

raudya's

Elmu Tungtut Dunya Siar, Sukan-Sukan Sakadarna....

Biografiparasufi's Blog

Just another WordPress.com weblog

Keajaiban Dunia

Aneka Keajaiban Dunia dalam Berita, Gambar, Foto dan Video

Metafisis

Membongkar Hakikat Tenaga Dalam, Ilmu Metafisika, dan Ilmu Hikmah

Chye Retty Isnendes Blog

Iman, Ilmu, Amal, Sastra

Ikuti

Get every new post delivered to your Inbox.

Bergabunglah dengan 1.298 pengikut lainnya.

%d bloggers like this: